Slaaptekort: de mogelijke gevolgen op een rij

Als je niet goed slaapt, krijg je last van vermoeidheid. Naast het feit dat je voor je gevoel door de dag moet heen slepen en je weinig zin hebt om iets te ondernemen, kan vermoeidheid ook vervelender gevolgen met zich meebrengen:

• Je bent minder alert en je reactievermogen neemt af bij vermoeidheid. Met als gevolg een grotere kans op (ernstige) ongelukken.
• Vermoeidheid heeft een negatieve invloed op je sportprestaties. Zoals we al vertelden hebben je spieren tijdens je slaap rust nodig om fysiek te herstellen. Herstellen je spieren niet voldoende? Dan heb je een grotere kans op vervelende blessures.

Concentratie of aandacht is van groot belang voor je denkproces. Eigenlijk denk je de hele dag door. Maar het soort aandacht of concentratie die daarvoor nodig is, kan verschillen. En daarmee ook de gevolgen.

Zo heb je ‘volgehouden aandacht’

Dit is aandacht die zeg maar ‘tijdgebonden’ is. Bijvoorbeeld als je een boek leest. Je wilt niet ergens halverwege de aandacht verliezen en zo compleet de draad kwijtraken. Op zich is het kwijtraken van ‘de draad’ bij een boek (of film of TV serie bijvoorbeeld) vervelend. Maar problemen met volgehouden aandacht kan ook grotere gevolgen hebben. Thuis, op het werk. Zo kan het lastig zijn om een vergadering goed te volgen, wordt het maken van planningen lastiger.

Je hebt 'verdeelde aandacht'

Dit betekent dat je je aandacht over twee of meer zaken verdeelt. Bijvoorbeeld autorijden en een informatief programma op de radio volgen. Door je aandacht te verdelen, kun je en je ogen op de weg houden en de radio volgen. Kun je door slechte slaap je aandacht niet (meer) goed verdelen? Dan kan dit er bijvoorbeeld voor zorgen dat je meer risico’s neemt in het verkeer of gewoon minder goed let op je mede-weggebruikers en verkeerssituaties. Met alle gevolgen van dien.

En je hebt ‘gerichte aandacht’

Je aandacht focust zich op 1 onderwerp. Voor alles dat daar buiten valt, heb je geen oog.

De gevolgen

De gevolgen van verminderde concentratie of aandacht kunnen breed zijn. Denk bijvoorbeeld aan vergeetachtigheid, je denkproces gaat langzamer, je bent snel overprikkeld of vermoeid. Allemaal gevolgen met impact op je dagelijks leven. Thuis, op het werk of op school of bij de studie. Lees er meer over via de Hersenstichting.
 

Slaap je slecht? Dan is de kans groot dat je de dag erna ongezonder eet. Je eet meer suiker, meer vet, meer bewerkt voedsel. Zwicht sneller voor de snelle (afhaal)hap in plaats van een gezonde zelfbereide maaltijd. Liever die gevulde koek dan dat frisse appeltje. Voor een keertje niet zo erg. Maar als zich dit langere tijd herhaalt, zul je dit zeker gaan merken in je gewicht en gezondheid. Meer hierover lees je hieronder over de gevolgen van slaaptekort op de lange(re) termijn.

Je voedingspatroon veranderen

Voor een goede slaap is goede voeding belangrijk. Zo hebben eiwitten, vezels en complexe, onbewerkte koolhydraten (peulvruchten, volkoren granen, groenten en fruit) een positief effect op je slaap. Verzadigde vetten en bewerkte koolhydraten (veel suiker, sterk bewerkt en bijvoorbeeld wit brood) beïnvloeden je slaap juist negatief. Wil jij je eetpatroon verbeteren? Kijk dan hier wat je zelf kunt doen en hoe je zorgverzekering je erbij kan helpen.

Goed en voldoende slapen betekent dat je minder snel ziek wordt. En sneller beter wordt mocht je onverhoopt toch ziek worden. Tijdens je slaap is je immuunsysteem namelijk druk bezig om je te beschermen tegen allerhande virussen en slechte bacteriën. Kom je slaap tekort, dan komt ook je immuunsysteem onder druk te staan. Het werkt minder, waardoor je weerstand ook vermindert. Hierdoor ben je een stuk vatbaarder voor allerhande ziektes waar je ook nog eens minder snel van herstelt.

Slecht slapen kan invloed hebben op diabetes type 2. Als je niet goed slaapt kun je suiker minder goed verwerken. Hierdoor verhoogt je bloedsuiker. Helaas hebben mensen met diabetes type 2 meer risico op een slaapstoornis. Geen fijne combi… Een bekende slaapstoornis bij diabetes type 2 is niet (goed) kunnen slapen en slaapapneu. 

Ook kan slecht slapen de kans vergroten dat je diabetes type 2 krijgt. Als je slecht slaapt eet je vaak ongezonder, word je zwaarder en de kans op diabetes type 2 is groter bij overgewicht. Lees er meer over bij ‘Gewichtstoename en obesitas’.

Lees meer over slaap en diabetes 2

• Bij Diabetes.nl
• Bij Diabetesvereniging Nederland 
• Bij het Diabetesfonds

Je gevoel voor honger wordt gereguleerd door je hormonen. Als je langere tijd niet goed slaapt, is je hormoonhuishouding niet meer in balans. Zo stimuleert het zogenaamde hormoon ghreline je eetlust. Het hormoon leptine onderdrukt juist je eetlust. Bij slecht slapen of een slaaptekort raken dus ook deze belangrijke hormonen uit balans, waardoor ze niet meer goed werken. Met als gevolg dat ook je gevoel voor honger niet meer in balans is en je dus meer en vaker honger krijgt. Waardoor je meer gaat eten. En vaak ook ongezonder gaat eten: bewerkte voeding met meer vet en suiker en minder vezels. Bovendien beweeg je minder gedurende de dag omdat je vermoeid bent door het gebrek aan slaap. Slecht slapen kan dus zorgen voor overgewicht en (morbide) obesitas.

Gewichtstoename en (morbide) obesitas kunnen er bovendien voor zorgen dat de kans groter wordt dat je diabetes type 2 krijgt. Lees er meer over onder ‘Diabetes type 2’.

Als je niet goed slaapt, vergroot dit de kans op hart- en vaatziekten. Denk bijvoorbeeld aan hoog cholesterol of hoge bloeddruk. Met als gevolg een grotere kans op hartfalen, een hartaanval of een beroerte. Dit komt omdat goed slapen invloed heeft op allerlei processen in je lichaam die je hart- en bloedvaten gezond houden. Terwijl slaaptekort juist het herstel van je hart- en bloedvaten belemmert. Maar ook een onregelmatig slaappatroon kan bijdragen aan hart- en vaatziekten. Zelfs als je op zich voldoende slaapuren maakt. Uit onderzoek blijkt dat onregelmatig slapen het risico op hart- en vaatziekten behoorlijk verhoogt: met maar liefst 26%. En: dit risico wordt niet teniet gedaan door het maken van voldoende slaapuren… Het gaat bij een goed slaappatroon dus niet alleen om het aantal slaapuren dat je maakt, maar ook om de stabiliteit van je slaap. Oftewel: regelmaat. Het op dezelfde tijden naar bed gaan en opstaan. Wil je van de hoed en de rand weten van dit (Engelstalige) onderzoek, bijt je er dan in vast.

Als je niet goed slaapt, komt er niet voldoende serotonine vrij in je lichaam. Serotonine zorgt voor rust, een gevoel van geluk en een goed humeur. Slaaptekort zorgt ervoor dat er onvoldoende serotonine vrij komt en verstoort ook nog eens de werking van Serotonine. Met een grotere kans op een depressie als gevolg. Omgekeerd kan het natuurlijk ook het geval zijn: als je lijdt aan een depressie, slaap je vaak ook slechter. Lees meer over depressies bij de Hersenstichting.

Uit onderzoek blijkt dat er een mogelijk verband is tussen Alzheimer en een tekort aan slaap. Het gaat hierbij specifiek om het zogenaamde ‘alzheimer eiwit’ amyloïd. Om deze schadelijke stof af te voeren uit je hersenen, heb je de derde fase uit de slaapcyclus nodig: de diepe slaap. Als je langere tijd slecht slaap, wordt dit eiwit minder makkelijk afgevoerd uit je hersenen. Waardoor dit eiwit in de hersenen niet afneemt, maar juist toeneemt. Het is nog niet bekend hoe lang en ernstig de slaapproblemen moeten zijn. Daar is meer onderzoek voor nodig. Maar gezien de huidige onderzoeksresultaten is het zeker goed om voor een goede nachtrust te zorgen. Lees meer over dit onderzoek.

Slaaptekort heeft een negatieve invloed op je vruchtbaarheid. Voor mannen en vrouwen. Een verstoord slaappatroon kan invloed hebben op de aanmaak van hormonen als oestrogeen, testosteron, melatonine en cortisol. Als deze aanmaak verstoord wordt, kan dit impact op de vruchtbaarheid hebben. Zo speelt cortisol een rol bij stress, en stress kan leiden tot slaapstoornissen.

Zo produceren mannen die problemen hebben met goed slapen, minder zaadcellen, die ook vaak slechter van kwaliteit zijn. Het verband tussen slaaptekort en een verminderde spermakwaliteit (en daarmee vruchtbaarheid) is aangetoond voor zowel de duur van de slaap en de kwaliteit van de slaap:

• Een korte slaapduur (minder dan 6 uur) heeft negatieve gevolgen voor de mobiliteit van de zaadcellen
• Een verminderde slaapkwaliteit heeft negatieve gevolgen voor de concentratie van de zaadcellen

Ook bij vrouwen kan een slaaptekort leiden tot een verslechterde vruchtbaarheid. Dit leidt net als bij mannen ook bij vrouwen tot een verstoorde hormoonbalans. Met als gevolg een verstoorde eisprong of baarmoederslijmvlies dat minder toegankelijk is (wat leidt tot een kleinere kans op een goede innesteling van de zaadcel).