Het verschil tussen burn-out en overgangsklachten

Burn-out of overgang? Zelfde klachten, andere oorzaak

Burn-outklachten en overgangsklachten lijken sterk op elkaar. Je voelt je moe, prikkelbaar en snel overweldigd. Slapen lukt minder goed en je hoofd zit vol. Toch zit het belangrijkste verschil niet in wat je voelt, maar in waardoor je het voelt.

Burn-out: te lang over je grenzen gegaan

Bij een burn-out ontstaat het klachtenbeeld door langdurige overbelasting. Denk aan een hoge werkdruk, zorgtaken thuis, weinig tijd om te herstellen en aanhoudende stress. Je lichaam en je hoofd hebben te lang ‘aan’ gestaan en raken uitgeput. Volgens het psychologisch handboek spreken we van een burn-out als klachten langer dan zes maanden aanhouden, uitputting centraal staat en er minimaal drie van deze klachten zijn:

• aanhoudende vermoeidheid
• slaapproblemen
• prikkelbaarheid
• moeite met drukte
• emotioneel snel geraakt zijn
• piekeren of een gejaagd gevoel
• concentratie- of geheugenproblemen

Overgangsklachten: hormonen uit balans

Bij overgangsklachten ligt de oorzaak ergens anders. Tijdens de perimenopauze en menopauze verandert de hormoonhuishouding in het vrouwenlichaam. De daling van oestrogeen en progesteron heeft invloed op bijna alles: van je slaap en energie tot je brein en stemming. Er zijn inmiddels meer dan 100 overgangsklachten bekend. Naast bekende symptomen zoals opvliegers en nachtzweten, komen ook deze klachten vaak voor:

• extreme vermoeidheid
• slecht slapen
• prikkelbaarheid en stemmingswisselingen
• concentratieproblemen en vergeetachtigheid
• angstige of sombere gevoelens
• spier- en gewrichtspijn

De overlap is groot

Lees je deze lijsten naast elkaar, dan zie je het meteen: de overlap tussen burn-out en overgangsklachten is enorm. Dat maakt het lastig om te herkennen wat er precies speelt - en geen goede diagnose betekent vaak ook geen passende hulp.
Twijfel je of jouw klachten passen bij een burn-out, de overgang of allebei? Dan is het extra belangrijk om verder te kijken dan alleen de symptomen.

Waarom de verwarring tussen burn-out en overgang zo groot is

In de praktijk worden overgangsklachten nog vaak niet herkend. En dat heeft grote gevolgen. Uit onderzoek van vakbond CNV (2023) onder 4.500 werkende vrouwen tussen de 45 en 65 jaar blijkt dat:

• 75% overgangsklachten ervoer
• maar 89% aangaf dat de bedrijfsarts deze klachten niet herkende als overgangsklachten
• 17% zelfs een burn-out kreeg door de combinatie van werk en overgang
• en 25% tegen een burn-out aan zat

Dat is geen toeval.

Overgangsklachten blijven onder de radar

Onze gezondheidszorg is van oudsher weinig gericht op de specifieke gezondheid van vrouwen in de overgang. In gesprekken bij de huisarts of bedrijfsarts wordt vaak niet gevraagd naar:

• leeftijd
• veranderingen in de menstruatiecyclus
• hormonale schommelingen

Daardoor blijft de overgang als mogelijke oorzaak buiten beeld.

Wel klachten, niet de juiste verklaring

Vrouwen krijgen regelmatig een diagnose die past bij de klachten, maar niet bij de oorzaak daarvan. Vermoeidheid, slecht slapen, prikkelbaarheid en concentratieproblemen worden dan al snel gelabeld als stress of burn-out, terwijl hormonale veranderingen minstens zo’n grote rol kunnen spelen. En zolang die oorzaak niet wordt herkend, is de kans groot dat vrouwen geen passende ondersteuning krijgen. 

De gevolgen van een verkeerde diagnose

Een juiste diagnose is cruciaal. Want rust helpt niet als de oorzaak hormonaal is.

Wel rust, geen herstel

Als klachten worden veroorzaakt door hormonale schommelingen, blijven die hormonen gewoon hun werk doen. De slaap blijft verstoord, het hoofd blijft vol en de bekende ‘brain fog’ verdwijnt niet vanzelf. Maanden thuis zitten om te herstellen van een burn-out, terwijl hormonale ondersteuning nodig is, is dan niet alleen ineffectief. Het kan ook verwarrend en demotiverend zijn. Veel vrouwen worden onzeker. Ze gaan twijfelen aan zichzelf en aan hun functioneren, met soms als gevolg dat ze gedeeltelijk of helemaal stoppen met werken.

Andersom werkt het net zo

Het omgekeerde geldt ook. Als er wél sprake is van werkgerelateerde overbelasting, dan is een hormonale behandeling geen oplossing. In dat geval moeten de stressbronnen worden aangepakt en is er ruimte nodig voor herstel, zowel mentaal als fysiek.

Burn-out en overgang kunnen elkaar versterken

Onderzoek laat zien dat burn-out en overgangsklachten elkaar kunnen versterken. Een studie onder 760 Belgische vrouwen toont aan dat vrouwen die zowel overgangsklachten ervaren als problemen op het werk, vaak een sterk verhoogde herstelbehoefte rapporteren (61%). Een verhoogde herstelbehoefte geldt als een belangrijke voorloper van burn-out. Wat daar precies aan voorafgaat, blijft lastig vast te stellen. Was het de hoge werkdruk? Of maakten hormonale veranderingen het werk zwaarder dan voorheen? In de praktijk lopen die twee vaak door elkaar. Juist daarom is het zo belangrijk om verder te kijken dan alleen de klachten - en aandacht te hebben voor de onderliggende oorzaak.

Hoe maak je het onderscheid?

Er is geen eenvoudige test, maar er zijn wel aanwijzingen. Stel jezelf de volgende vragen:

Overgangsklachten liggen meer voor de hand als:

• Je tussen de 40 en 60 jaar bent
• Je menstruatie verandert, onregelmatiger is geworden of gestopt
• Je ook lichamelijke klachten hebt zoals opvliegers, nachtzweten of vaginale droogheid
• De klachten geleidelijk zijn ontstaan, zonder duidelijke piek in stress of werkdruk

Burn-out ligt meer voor de hand als:

• Er een concrete aanleiding is in werk of privé
• De klachten zijn begonnen na een lange periode van overbelasting
• Er geen noemenswaardige veranderingen zijn in je cyclus
• Klachten als uitputting en moeheid al langer dan zes maanden aanhouden

Twijfel je? Dat is begrijpelijk, en het is precies de reden om het gesprek aan te gaan met je huisarts of bedrijfsarts. Stel de vraag expliciet: "Kan dit de overgang zijn?" Die vraag wordt te weinig gesteld, en daarmee blijft een belangrijke oorzaak van klachten onbehandeld. Je zou ook kunnen overwegen om met bio-identieke hormoonsuppletie therapie te beginnen. Merk je binnen drie maanden duidelijk verbetering in je klachten? Dan kun je ervan uitgaan dat de klachten hormonaal veroorzaakt worden. Slaap je beter, en voel je je beter? Dan krijgen vrouwen ook weer meer ruimte om hun leefstijl te verbeteren. Een win-win situatie. Vaak zie je dat vrouwen enorm opgelucht zijn als ze ontdekken dat klachten verdwijnen door hormoontherapie.

Meer dan een medische kwestie

De overgang is niet alleen een lichamelijk proces. Professor Jane Ussher, specialist in vrouwengezondheid, benadrukt dat ook cultuur en context meespelen in hoe vrouwen de overgang ervaren. In samenlevingen waar oudere vrouwen worden gewaardeerd, rapporteren vrouwen vaak minder klachten. In westerse culturen, waar vrouwen zich vaker minder gezien voelen, is dat anders. Haar boodschap: zie de overgang niet als een probleem dat opgelost moet worden, maar als een levensfase die aandacht en erkenning vraagt. Praten helpt. Grenzen stellen ook. Net als het normaliseren van zelfzorg en het zoeken van passende hulp. Wat de oorzaak van je klachten ook is - hormonaal, overbelasting of een combinatie - je verdient een diagnose die klopt. En een aanpak die werkt.

Zo helpt OHRA je tijdens de (peri)menopauze

• Bij OHRA krijg je met de aanvullende zorgverzekering Uitgebreid een consult met een overgangsconsulent vergoed tot € 200,-. Ga je naar je huisarts, dan betaal je geen eigen risico! Ga je naar de gynaecoloog, dan wel.
• Maar er zijn ook dingen die je zelf kunt doen. Zo kun dus je de Vi-app downloaden: dé app als het gaat om de overgang. Met sommige aanvullende verzekeringen kun je een code aanvragen om gratis gebruik te maken van de app.
• En met de OHRA Coach Assistent peil je hoe het met je stresslevel zit. En krijg je handige tips voor meer rust.
• Last van mentale klachten? Bij OHRA kan iedereen gebruik maken van Online GGZ. Voor de voorwaarden klik je hier.
• Ook fijn: heb je een OHRA Zorgverzekering, dan krijg je de Niped Persoonlijke Gezondheidscheck, waarbij je mogelijke gezondheidsproblemen opspoort. Zo kun je een suiker- en cholesteroltest doen. En de kosten? Die krijg je 100% vergoed.